Argania żelaznaArgania żelazodrzew, olejara żelazna, tłuścianka żelazna czy też po prostu drzewo arganowe (Argania spinosa L.), to bardzo ciekawy endemiczny gatunek drzewa z monotypowego rodzaju Argania, należący do rodziny sączyńcowatych. Występuje wyłącznie w południowo-zachodnim regionie Maroka, głównie w dolinie Sus i pomiędzy Essaouirą a Agadirem, oraz w zachodniej Algierii. Obszar ten ma powierzchnię ok. 800 000 ha i od 1998 roku posiada status „Rezerwatu Biosfery Arganeraie” przyznany przez UNESCO, a samo drzewo wpisane jest na listę Światowego Dziedzictwa. Na tej spieczonej słońcem i smaganej wiatrem półpustyni arganie odgrywają ważną rolę w ekosystemie. Często stanowią jedyne źródło cienia, jednak kładąc się pod nimi, należy uważać na… kozy.

Argania żelaznaWiecznie zielone drzewa arganowe są bardzo dobrze przystosowane do ekstremalnych warunków, korzenie potrafią sięgać nawet 30 m w głąb wapiennej i często słonej gleby. Same drzewa nie są wysokie – dorastają do 8-10 m. Z daleka przypominają oliwki, jednak ich gałęzie są cierniste i przeważnie poziomo wyrastają z poskręcanego pnia, co doskonale sprzyja kozom chcącym pożywić się liśćmi i owocami. Drobne, skupione w pęczkach kwiaty pojawiają się w kwietniu, po czym zmieniają się w nieco większe od oliwek, jajowate jagody. Na początku zielone, później jasnożółte, aż ostatecznie w czerwcu lub lipcu następnego roku (!), czarne i suche opadają. Egzokarp jest gruby, kleisty i gorzki. Mezokarp i endokarp jest mięsisty i przesycony nieprzyjemnym w smaku sokiem mlecznym. Owoce zawierają po 2-3 twarde nasiona przypominające orzechy, a które są niezwykle cenne, nie tylko dla kóz.

Argania żelaznaBerberowie – rdzenna ludność Maroka – od wieków byli związani z arganiami, które dawały im nie tylko pożywienie dla kóz, opał, ale przede wszystkim istne płynne złoto – olej arganowy. Jest to jeden z najdroższych i najbardziej cenionych olejów na świecie, który pozyskuje się z nasion arganii. Aby uzyskać 1 litr oleju, potrzeba 30 kg owoców i 8 godzin pracy. Tradycyjnie robią to tylko kobiety, pozbywają się twardych łupin (w tym zadaniu mogą je wyręczyć kozy), następnie prażą nasiona, aby potem zmielić je w żarnach i wycisnąć olej. Ma on szereg niezwykłych właściwości, nadaje się zarówno do spożycia, jak i do stosowania na skórę i włosy. Składa się w 80% z jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, zawiera 46% kwasu oleinowego i 32% kwasu linolowego. Dominują w nim jednonienasycone kwasy tłuszczowe Omega6 i Omega9. Olej zawiera też tokoferole (witamina E, aż 8%), które działają jako antyoksydant. Ze względu na równowagę zawartych w oleju arganowym nienasyconych kwasów tłuszczowych i wielu drogocennych składników jego wpływ na ludzki organizm jest wszechstronny. Ma duże spektrum działania w kosmetologii, dermatologii, medycynie naturalnej i farmacji.

Stefan Sołtan