3 225x300 - Żółtosocza strzałkowata oraz jej sobowtóryNie sposób wyobrazić sobie naszą Oranżerię bez przedstawicielek rodziny obrazkowatych Araceae. Rośliny te wytwarzają charakterystyczne kwiatostany w postaci imponujących kolb, wspartych na bajecznie ubarwionej pochwie. Nierzadko wydziela ona sporo ciepła i cuchnie padliną. Bardzo dekoracyjne są rozety ich okazałych, zwykle strzałkowatych liści. Z grubych, mięsistych kłączy wielu gatunków pozyskuje się pokarm dla ludzi i zwierząt. Najważniejszymi warzywami Oceanii, Hawajów i Azji Południowo-Wschodniej są: taro Colocasia esculenta, żółtosocza strzałkowata Xanthosoma sagittifolium oraz dziwidło Riviera Amorphophallus konjac. Od setek lat bardzo popularnymi roślinami doniczkowymi pozostają skrzydłokwiaty Spatiphyllum, monstery Monstera i epipremna Epipremnum. W ogrodowych sadzawkach trzyma się czermień błotną Calla palustris, tulejniki Lysychiton i kalijkę Zantedeschia; w akwariach zaś zwartkę Cryptocoryne oraz topiana Pistia. Ważnym gospodarczo kwiatem ciętym jest od dekad kitnia Anturium. Bardzo ciekawym gatunkiem jadalnym i dekoracyjnym jest eksponowana od lat w „Zielonym Raju” żółtosocza strzałkowata. Spożywa się głównie bulwy, rzadziej młode i delikatne liście oraz ogonki liściowe. Przedtem należy je długo gotować, piec bądź smażyć celem pozbycia się kwasu szczawiowego. Spośród kuchni europejskich najwięcej potraw z żółtosoczy jada się w Holandii, dokąd trafiły za pośrednictwem kuchni surinamskiej. Rzecz ciekawa, że światowymi liderami w produkcji tychże obrazkowatych są kraje socjalistyczne jak Kuba i Wenezuela. Być może wynika to z faktu, że przemysłowa produkcja kłączy tej rośliny wymaga jednocześnie ogromu pracy manualnej, jak i dość nowoczesnej infrastruktury rolno-spożywczej: myjni dla plonu, chłodni oraz „sowieckich” dawek nawozów sztucznych i pestycydów? Z kłączy robi się potrawy jak z innych zasobnych w skrobię roślin okopowych: puree, gulasze, frytki, syropy, napoje alkoholowe tudzież pieczywo. Liście zjada się niekiedy w sałatkach i zupach, zwykle jednak przerabia na kiszonki dla trzody.

Jak przystało na roślinę pochodzącą z równikowych lasów deszczowych w uprawie wymaga: klimatu stale gorącego (o średniej ciepłocie zawsze powyżej 250C) i wilgotnego (z opadami rzędu 1600-2500 mm rocznie, a względną wilgotnością powietrza co najmniej 70%), nie znosi jednak stagnującej wody. Woli podłoża próchniczne i głębokie, ale przepuszczalne, gliniasto-piaszczyste. Dzikie żółtosocze to rośliny wieloletnie, jednak w uprawach przemysłowych funkcjonują jako jednoroczne, z cyklem produkcyjnym trwającym 270-330 dni. Na jednym hektarze sadzi się od 10 do 30 tysięcy bulwek przybyszowych, z których każda wyrosnąć ma na duży okaz. Na wielkoobszarowych plantacjach zbiera się tylko główne kłącze, podczas gdy w małych, przydomowych ogródkach raczej bulwki przybyszowe kolejnego pokolenia.

2 218x300 - Żółtosocza strzałkowata oraz jej sobowtóryW handlu można ją spotkać pod wieloma innymi nazwami. Najpopularniejsze z nich to „yautia” z hiszp., „cocoyam” z ang., „amerykańskie taro”, „taro błękitne” i „tannia purpurowa”. W Ameryce Łacińskiej używa się także dziesiątek innych, lokalnych nazw, często zapożyczeń z zanikłych już języków indiańskich np.: „otoe” w Panamie, „mafafa” w Meksyku, „core” w Kolumbii czy „walusa” w Boliwii co prowadzi do nieporozumień. Pochodzi z Ameryki Środkowej oraz przyległych regionów południowego Meksyku i północnej Brazylii. Od tysięcy lat uprawiana była przez rdzennych mieszkańców tych ziem, potem szeroko rozpowszechniła w innych regionach o zbliżonym klimacie, głównie w Azji Południowo-Wschodniej, Oceanii oraz subsaharyjskiej Afryce. Ostatnio zyskała nowe zastosowanie: sadzi się ją na zalesianych ponownie, dawnych pastwiskach i polach ornych, gdyż hamuje wzrost innych bylin, natomiast ułatwia wzrost sadzonek drzew i krzewów.

Wielgachne, efektownie unerwione liście, którym żółtosocza zawdzięcza swą nazwę „słoniowe ucho”, czynią z niej popularny gatunek ozdobny, sadzony w paludariach i na brzegach sadzawek w krajach o gorącym klimacie. Charakteryzują się długimi, żeberkowanymi ogonkami oraz strzałkowatą blaszką, której jasna, żywa zieleń często kontrastuje z żyłkowaniem, niekiedy purpurowym bądź niebieskim. Kwiatostan w formie typowej dla tropikalnych obrazkowatych – wyprostowana, sztywna kolba złożona z mięsistego pędu kwiatostanowego, obrośniętego mnóstwem kwiatów żeńskich na dole, sterylnych i obupłciowych w środku, natomiast męskich na górze; jako całość osłonięta jaskrawo żółtą pochwą, zwaną spathą. Nazwę tą anatomowie roślin zapożyczyli od szermierzy i historyków: spatha bowiem to ciężki, obosieczny miecz jakim walczyli konno Galowie, a potem Rzymianie. Odmiany uprawne żółtosoczy owocują raczej rzadko. Formy dzikie zawiązują niekiedy mięsiste, szmaragdowo zielone jagody, trujące dla ludzi oraz innych ssaków, czyli też dość typowe dla obrazkowatych.

5 225x300 - Żółtosocza strzałkowata oraz jej sobowtóryWielu Zwiedzających myli żółtosoczę ze „skunksową kapustą” czyli tulejnikiem amerykańskim L. americanus, tudzież z monsterą Adansona M. adansonii. Dwa ostatnie gatunki należą do tej samej rodziny, a ich imponujące kolby również osłaniane są złotymi pochwami. Tulejnik amerykański jest jednak mniejszy, za to znacznie bardziej mrozoodporny jak przystało na gatunek sięgający po wyspę Kodiak i Alaskę, toteż w Polsce świetnie sprawdzał by się „pod chmurką”. Już się jednak nie sprawdzi, gdyż od 4 lat zakazano jego uprawy w UE i UK jako rośliny inwazyjnej. Mocniej też pachnie, wiadomo skunks wśród roślin ozdobnych. Monstera Adansona z kolei ma krótszy, a bardziej pękaty kwiatostan, jak również zupełnie inne od żółtosoczy liście: z charakterystycznymi, ogromnymi dziurami, znacznie ciemniejsze, ale bardziej lśniące, jakby nawoskowane lub plastikowe.

mgr Adam Kapler